Od społeczeństwa tradycyjnego do społeczeństwa nowoczesnego. Przemiany społeczno-demograficzne na tle standardów i jakości życia

Od społeczeństwa tradycyjnego do społeczeństwa nowoczesnego. Przemiany społeczno-demograficzne na tle standardów i jakości życia

 

Sympozjum odbywa się pod przewodnictwem:

Prof. dr hab. Cezary Kuklo (cz.kuklo@life.pl)

Dr Dariusz Chojecki (chojecki.dariusz@ gmail.com)

Termin:

18 IX 2014, czwartek, godz. 15.00-19.00

19 IX 2014, piątek, godz. 9.00-13.00

Miejsce:

Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług US, ul. Krakowska 71-79, sala 003

Założenia sympozjum:

           Dość powszechnie uświadamiamy sobie, że poziomy życia zarówno dawniej, jak i współcześnie, różnią się w zależności od miejsca, czasu i dochodów grup społecznych, chociaż najczęściej posługujemy się dychotomią: bogaci i biedni. Warto pamiętać, że dyskusja o jakości życia ma długą tradycję sięgającą starożytności, w której formułowano pierwsze wizje społeczeństwa idealnego, poszukując źródeł bogactwa indywidualnego i społecznego (Platon, Arystoteles). Do połowy XX wieku jakość życia nie była przedmiotem rozważań historycznych. Była to kategoria socjologiczna i psychologiczna.  Dopiero od pół wieku w historiografii światowej realizowane są badania, szczególnie intensywne w ostatnim dziesięcioleciu (m.in. Robert Allena, Paulo Malanima, Jean de Vries, Jan Luiten Van Zanden i wielu innych), które mają na celu pogłębienie wiedzy oraz wyjaśnienie kwestii związanych z tym tematem np. kiedy pojawiły się rozbieżności w poziomach życia między Wschodem a Zachodem, Północą a Południem, Europą a Azją, z punktu widzenia nie tylko gospodarki, ale także czynników społecznych i demograficznych. 
Jakość życia z pewnością jest złożoną kategorią o niełatwym do określenia zakresie przedmiotowym i interdyscyplinarnym charakterze, gdyż współtworzą ją takie elementy jak: bogactwo rozumiane jako dobra materialne znajdujące się w posiadaniu ludzi, zdrowie i samopoczucie, bezpieczeństwo w wymiarze zdrowotnym i ekonomicznym, stan środowiska przyrodniczego, bogactwo duchowe związane z dostępem do edukacji i kultury.  Większość badaczy przy tej okazji wyraźnie akcentuje  problemy jakie pojawiają się przy studiach porównawczych poziomów życia na różnych obszarach i różnych grup społecznych w tym przede wszystkim pomiaru poziomu życia. Jedni skupiają się na mierzeniu dostępności dóbr, które można zdobyć dzięki określonemu dochodowi, inni operują Wskaźnikiem Rozwoju Społecznego wprowadzonego przez ONZ, który obejmuje dochód realny (PKB per capita), zdrowie (na podstawie średniej długości życia czy wzrostu człowieka), wiedzę (tj. wykształcenie). Jeszcze inni poprzez badania łączące śmierć, migrację, małżeństwa i posiadanie potomstwa, ukazują nowe – dodajmy – interesujące podejście do pomiaru poziomu życia (jak oddziaływały wysokie ceny żywności na śmiertelność i  dzietność?) .    
W Polsce, z nielicznymi wyjątkami, generalnie brak jest badań nad kategorią jakości życia ujmowanej z perspektywy historycznej. Warunkiem naszego szerszego wpisania się w trwającą  debatę międzynarodową wydaje się być próba przeprowadzenia badań wstępnych i rozpoznawczych dla społeczeństwa ziem polskich ujmowanych w długiej perspektywie czasowej, tj. epoki pre- i industrialnej. Powinna ona na tym etapie przynieść pierwsze porównanie poziomu życia w różnych regionach ziem polskich i różnych grup społecznych.         
Możliwym wydaje się na tym etapie realizowanie analiz poziomu życia w ujęciu konsumpcji dóbr i usług, poprzez porównanie płac realnych, struktury wydatków z uwzględnieniem cen artykułów konsumpcyjnych czy płac służących. Z pewnością cenne byłoby włączenie umiejętności czytania i pisania, które można odczytywać jako swoisty towar konsumpcyjny. I wreszcie duże pole obserwacji stwarza problematyka szeroko ujmowanego zdrowia (także wzrostu), widziana m.in. przez wskaźniki umieralności kobiet w połogach czy niemowląt. Szerzej można zapytać o demograficzne  konsekwencje zmian cen żywności na postawy matrymonialne i postawy prokreacyjne osób o różnym statusie społecznym np. chłopów uprawiających ziemię i robotników jej pozbawionych. Już na tym etapie wydają się możliwe owocne analizy w zróżnicowaniu przestrzenno-społecznym dotyczące sytuacji mieszkaniowej gospodarstw domowych i ich wyposażenia w niektóre dobra trwałego użytkowania.         
Istotnym byłoby jak sądzę wskazanie również źródeł, które dla czasów zwłaszcza prestatystycznych, mogłyby stanowić podstawę wnioskowania. 
Oczywiście zarysowana perspektywa jest bardzo daleka od wyczerpania propozycji badawczych i w żaden sposób nie ogranicza potencjalnych uczestników kolokwium. 

Program:

dr Piotr Guzowski (Uniwersytet w Białymstoku), dr Radosław Poniat (Uniwersytet w Białymstoku)

Standardy i jakość życia w historiografii światowej. Przegląd badań i problemów

abstrakt

dr hab. prof. UW Michał Kopczyński (Uniwersytet Warszawski)

Millenium. Standard życia na ziemiach polskich w świetle danych antropometrycznych (od X do XX wieku)

abstrakt

prof. dr hab. Piotr Franaszek (Uniwersytet Jagielloński)

Dieta chłopów galicyjskich w drugiej połowie XIX w.

abstrakt

dr hab. Cecylia Leszczyńska (Uniwersytet Warszawski)

Poziom życia Polsce międzywojennej i jego zróżnicowanie. Aspekty materialno-dochodowe i niematerialne

abstrakt

Mikołaj Malinowski (Uniwersytet w Utrechcie)

Różnice pomiędzy poziomem życia na wsi i wewnątrz miast w Koronie, 1500-1800

abstrakt

dr Mikołaj Szołtysek (Instytut Max-Plancka w Rostocku)

Demografia rodziny a cywilizacyjne granice w Europie Środkowo-wschodniej, 1700-2000

abstrakt

dr hab. prof. IH PAN Dariusz Łukasiewicz (Instytut Historii PAN)

Sarmatyzm i Prusy w XVIII-XIX w. Dwa  modele cywilizacyjne, czy starcie zacofania z nowoczesnością?

abstrakt

dr Dariusz Chojecki (Uniwersytet Szczeciński)

Dla jednych Wschód, dla drugich Zachód. Umieralność niemowląt w tzw. polskich prowincjach Prus jako wskaźnik przemian cywilizacyjnych i standardu życia (początek XX wieku)

abstrakt

Uwagi: